Απλά είναι τα πράγματα στην πολιτική. 
Φαντάζομαι ότι τον πρώην πρωθυπουργό της Βρετανίας Τόνι Μπλερ δεν τον ξεχάσατε, και ας μην ευδοκίμησε στα κοινά της ΕΕ, όπως διακαώς επιθυμούσε. Δεν φταίει αυτός που δεν έγινε πρόεδρος της Ένωσης, αλλά ο τρίτος δρόμος του (third way), που αποδείχθηκε ότι καταλήγει στον τέταρτο: αυτόν που θέλει να πάρει ο Γιώργος Παπανδρέου, για να πάει στον ΟΗΕ. Είχε μείνει, δηλαδή, λίγο πίσω ο Τόνι και δεν είχε αναληφθεί ότι ένας είναι ο δρόμος που δίνει λύσεις σήμερα σε όλα τα προβλήματα: η υπέρβαση της πολιτικής, της ιδεολογίας, του εθνικού συμφέροντος, της Ιστορίας και εν τέλει της δημοκρατικής αμαρτίας, που οδηγεί στην αέναη θεσμική ρύθμιση (κοινωνική οργάνωση) των ανισοτήτων.
Μπερδεμένα πράγματα με αυτούς τους δρόμους της σοσιαλδημοκρατίας από το καταραμένο 1989 και εντεύθεν. Δρόμο παίρνουν και δρόμο αφήνουν οι ηγέτες του χώρου, αλλά στο τέλος βρίσκουν τον δρόμο τους. Να, η εταιρεία του Μπλερ «ΤΟΝΥ BLAIR ASSOCIATES» έχει ήδη λάβει την έγκριση της Αρχής Οικονομικών Υπηρεσιών για την ίδρυση επενδυτικής τράπεζας, στην οποία προσπαθούν να αποκτήσουν πρόσβαση για να (συν)εργασθούν και δύο Έλληνες σοσιαλιστές. Η τράπεζα αυτή θα ακολουθήσει τον τέταρτο δρόμο, παρέχοντας ολοκληρωμένο πακέτο υπηρεσιών αποκλειστικά σε πολύ πλούσιους πελάτες που ενδιαφέρονται να επενδύουν ευέλικτα και αποτελεσματικά τα κεφάλαια τους σε περιοχές που για άλλους φαντάζουν ζώνες ή αγορές υψηλού κινδύνου.
Στο «πακέτο-Τony», περιλαμβάνονται... στρατηγικές συμβουλές για ζητήματα εμπορικά, πολιτικά και οικονομικά καθώς και για θέματα που συνδέονται με κυβερνητικές μεταρρυθμίσεις. Όνειρο του πρώην πρωθυπουργού της Βρετανίας είναι να τα φέρει η ζωή να προλάβει να ενώσει τον δρόμο του (τρίτο) με τον δρόμο του Έλληνα πρωθυπουργού (τέταρτο), ώστε να αυγατίσουν τα κέρδη των επενδυτών προς όφελος της ελληνικής κοινωνίας, μακροχρονίως ασφαλώς, αλλά και ολοκλήρου της παγκοσμίου κοινότητος! Διότι, στην διασταύρωση αυτών των οδών βρίσκεται η κοινωνία και άρα το ενδιαφέρον των επενδυτών δεν θα μπορούσε ποτέ να την παρακάμψει! Δεν ενδιαφέρει πλέον ο πλούτος των εθνών. Τώρα η στρατηγική των σοσιαλιστών επικεντρώνεται στο χρέος τον λαών, που είναι ο μοναδικός λαϊκός πλούτος που έχει λάβει παγκοσμιοποιημένη μορφή.
Αν ο τρίτος δρόμος του Μπλέρ αντιπροσώπευε, σύμφωνα με τον ίδιο, «την εκσυγχρονισμένη σοσιαλδημοκρατία, αφοσιωμένη στη δέσμευσή της για κοινωνική δικαιοσύνη και στους στόχους της κεντροαριστεράς […] η οποία εμφανίζεται ευπροσάρμοστη, καινοτόμος και σχεδιάζουσα τα μέσα για την πραγματοποίηση των στόχων», ο τέταρτος δρόμος ξεκινά ακριβώς από τα «μέσα για την πραγματοποίηση των στόχων». Τα μέσα είναι χρηματοπιστωτικά, ενώ ως «κοινωνική δικαιοσύνη» θεωρείται η ανάγκη οι πλούσιοι να απολαμβάνουν με ασφάλεια τον πλούτο τους και οι φτωχοποιημένοι μαζί με τους πένητες την ασφάλεια της πενίας τους. Διότι, μελέτες δείχνουν ότι το χρήμα δημιουργεί ανασφάλεια, σε αυτούς που δεν γνωρίζουν πώς να το ασφαλίσουν. Άσε που ποτέ δεν φέρνει ευτυχία, όπως μας πληροφορούν επικαιροποιημένες μελέτες, οι οποίες κατά πάσα πιθανότητα θα παρουσιαστούν στο «ενημερωτικό τμήματα» της βουλής μαζί με το επικαιροποιημένο σοσιαλδημοκρατία.
Το πράγμα σ’ ότι αφορά στους δρόμους της σοσιαλδημοκρατίας, επιτέλους αρχίζει να ξεκαθαρίζει, ερήμην ασφαλώς αυτού του φουκαρά του Αντονι Γκίντενς, ο οποίος ήθελε και τα ’παθε να μπλέξει με την τυχοδιωκτική πολιτική. Τώρα μεταξύ μας, φταίει κι αυτός, γιατί στην μανία του να γίνει λόρδος, αντί να συνεχίσει τις αγαθές ακαδημαϊκές του αναζητήσεις, βάλθηκε να πείσει την άνευ λόγου ύπαρξης στην σημερινή εποχή σοσιαλδημοκρατία, να συνεχίσει να ανανεώνει την προπαγάνδα της και να θεσμοθετεί πολιτικές που θα της επιτρέψουν να κερδίζει εκλογές πατώντας σε δύο βάρκες: στην σοσιαλιστική ρητορεία και στη νεοφιλελεύθερη κοινωνικο-οικονομική πολιτική.
Ο τέταρτος δρόμος δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού της παραδοσιακής σοσιαλδημοκρατικής ρητορείας, η οποία πλέον συγχέει διαλεκτικά τον διεθνισμό με τον οικονομικό ντετερμινισμό της παγκοσμιοποίησης. Είναι η οδός του μαρτυρίου για τα δύο τρίτα της κοινωνίας, στα οποία θα παρέχεται η ασφάλεια «της ζωής». Δηλαδή, οι φτωχοποιούμενοι θα γνωρίζουν ότι θα υπάρχει γι’ αυτούς μια κάποια στέγη, μια κάποια τροφή και μια κάποια ελευθερία. Αγαθά τα οποία πρέπει να εκτιμήσουν ιδιαίτερα, διότι … υπάρχουν και χειρότερα! Ασφαλώς στο σημείο όπου συναντώνται ο τρίτος κι ο τέταρτος δρόμος μια μεγάλη μερίδα πολιτών, πάνω από το ένα τέταρτο σήμερα και περισσότεροι από τους μισούς αύριο, θα πεταχτούν κυριολεκτικά στον δρόμο. Θα χάσουν, δηλαδή τη δουλειά τους και κάθε πιθανότητα να βρουν άλλη. Αλλά γι’ αυτό υπάρχουν οι τεταρτοδρομικές σοσιαλδημοκρατίες, για να συμπονάν τους ηττημένους της ζωής – ασχέτως αν οι περισσότεροι απ’ αυτούς δεν πρόλαβαν να βγουν καν στην ζωή - και να τους παρέχουν την διαβεβαίωση ότι όσο κυβερνούν αυτές οι άνθρωποι δεν θα πεθάνουν από την πείνα!
Ο τέταρτος δρόμος των σοσιαλδημοκρατών , με άλλα λόγια, έρχεται να απαντήσει στο ερώτημα με ποιο τρόπο η αγορά θα συμβάλει στην υπέρβαση του κράτους πρόνοιας, ώστε να πάψουν οι λαοί να ταλαιπωρούνται με τις έγνοιες του τρίτου δρόμου: ευημερία, κοινωνική αλληλεγγύη και τα ρέστα. Για να απαντηθεί το ερώτημα αυτό θα πρέπει να ξεκινήσουμε με δύο (προ)υποθέσεις: ότι το κράτος είναι επιχείρηση και ότι το κράτος δεν βασίζεται στην έννοια της λαϊκής κυριαρχίας. Τι είναι το κράτος, τότε; Μα ο κεντρικός μηχανισμός της παγκοσιοποιημένης αγοράς. Άρα, οι κοινωνίες σε τοπικό/εθνικό επίπεδο δεν είναι τίποτε άλλο από το αποτέλεσμα της λειτουργίας του κάθε τοπικού μηχανισμού στη συγκυρία. Όσο πιο προσαρμοσμένη είναι μια κοινωνία στη μορφή δημιουργίας του κέρδους την μεταμοντέρνα εποχή της παγκοσμιοποίησης, τόσο πιο ανταγωνιστική θα εμφανίζεται και τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες θα έχει οι πλούσιοι σε αυτήν να γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι, όχι όμως κάτω από ένα επίπεδο φτώχειας που θα τους καθιστά επικίνδυνους για το καθεστώς. Εδώ παίζεται πλέον το παιχνίδι, καθώς διαφορετικό επίπεδο φτώχειας θα ορίζεται στη Γερμανία, για παράδειγμα, και διαφορετικό στην Ελλάδα. Άρα, θα υπάρχει κοινωνικό κίνητρο και στην φτώχεια!
Στην Ελλάδα βιώνουμε, αυτή την περίοδο, την θεσμική ρύθμιση αυτής της προσαρμογής. Κατασκευάζουμε τον τέταρτο δρόμο…και μετά τα βάζουμε με τον Γιώργο που είναι μαρτυριάρης (τέταρτος δρόμος), όταν δεν αναλώνεται σε κορώνες του τρίτου δρόμου! Εδώ κατάλαβε ο Μπλέρ πώς παίζεται τώρα το παιχνίδι της σοσιαλδημοκρατίας δεν θα το καταλάβαινε ο Γιώργος που είναι και πιο προσαρμοστικός! Η διαφορά του τέταρτου δρόμου από την καθαρή νεοφιλελεύθερη αντίληψη βρίσκεται αποκλειστικά στο lifestyle.
Οι σοσιαλδημοκράτες, την σημερινή εποχή, θέλουν τον πλούσιο να έχει άλλο στυλ, διαφορετικό από εκείνο που έχουν σαν πρότυπο οι νεοφιλελεύθεροι. Τον θέλουν να δρα πολιτικά, αλλά να στοχάζεται επιχειρηματικά. Και τον φτωχό να δρα δουλικά, αλλά με πίστη στην ισότητα και ισοτιμία μεταξύ των δούλων. Αυτό συστήνει μια νέα μορφή αριστοκρατίας, ιεραρχημένης σε παγκόσμιο επίπεδο, που προκαλεί στον ιστορικό αναμνήσεις από τον μεσαίωνα. Έλα όμως που ο ιστορικός καταργείται μαζί με την Ιστορία! Άρα, δεν υπάρχουν και αναμνήσεις, ούτε συγκρίσεις. Ο κόσμος βαδίζει στον τέταρτο δρόμο και πάει μπροστά δίχως να κοιτάζει πίσω και πλάγια …η ζωή είναι μονόδρομος, οι λύσεις μονόδρομος, η οικονομία έγινε η μοναδική έκφραση της πολιτικής και η λαϊκή κυριαρχία το μοναδικό εμπόδιο του εκσυγχρονισμού.
Ο τέταρτος δρόμος, λοιπόν, επαγγέλλεται άρρητα και παραπλανητικά ένα νέο ολοκληρωτισμό. Και οι σοσιαλδημοκράτες ανέλαβαν το έργο που δεν μπόρεσαν να ολοκληρώσουν, άλλα καθεστώτα στα οποία άσκησε δριμεία κριτική αυτός ο χώρος από το 1930 και κυρίως μετά τον πόλεμο, για να μπορέσει να υπάρξει στην Ευρώπη και να ασκήσει εξουσία. Μόνον που αυτό συνιστά το τέλος της σοσιαλδημοκρατίας στον κόσμο, παρά την προσπάθεια ο «τέταρτος δρόμος» να υπάρξει και να αποκτήσει ταυτότητα κάνοντας κριτική στον «τρίτο». Αυτά παθαίνει κανείς όταν πολιτεύεται στη βάση του τέλους της Ιστορίας…επιταχύνει απλώς τον πολιτικό του θάνατο.
Καλές δουλειές λοιπόν σύντροφοι, εκτός πολιτικής, ασφαλώς!
του Δημήτρη Γιαννακόπουλου στο Ακτιβιστής
Το κοιμητήριο των πολιτικών παρατάξεων ξεχειλίζει από μνήματα όπου βρίσκονται θαμμένα τα λείψανα πολιτικών οργανώσεων που κάποτε πυροδοτούσαν πάθη, κινητοποιούσαν πλήθη και πλέον έχουν γίνει βορά της λήθης. Ποιος θυμάται στην Ευρώπη, λόγου χάρη, τον ριζοσπαστισμό; Μία από τις πιο ισχυρές πολιτικές δυνάμεις (της κεντροαριστεράς) του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, παρασυρμένη από τους ανέμους της Ιστορίας… Τι απέγινε ο αναρχισμός; Και ο σταλινικός κομμουνισμός; Πού βρίσκονται τούτα τα αξιοθαύμαστα λαϊκά κινήματα που μέχρι πρότινος ήταν ικανά να επιστρατεύσουν εκατομμύρια αγρότες και εργάτες;
Εξαιτίας των ίδιων της των αποκηρύξεων, των συνθηκολογήσεων και των προδοσιών, η σοσιαλδημοκρατία γλιστράει σήμερα με τη σειρά της στον τάφο… Ολοκληρώνεται ο κύκλος της ζωής της. Και το πιο απροσδόκητο είναι πως αυτό συμβαίνει τη στιγμή που ο υποτιθέμενος κυριότερος ανταγωνιστής του, ο άκρατα νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός, βρίσκεται σε μία από τις χειρότερες στιγμές του.
Γιατί λοιπόν η σοσιαλδημοκρατία πεθαίνει αφού ο νεοφιλελευθερισμός βρίσκεται σε άτακτη υποχώρηση; Αναμφίβολα επειδή, απέναντι στην έκρηξη των επιτακτικών κοινωνικών αναγκών, αποδείχθηκε ανίκανη να προτείνει λύσεις που ξεσηκώνουν τον λαϊκό ενθουσιασμό.
Πορεύεται στα τυφλά, δίχως πυξίδα και... δίχως θεωρία· δίνει την εντύπωση πως βρίσκεται εκτός λειτουργίας, με έναν ασθενικό μηχανισμό καθοδήγησης, δίχως στρατηγική ούτε ιδέες ούτε αρχές ούτε όραμα για το μέλλον… Προπαντός στερημένη από ταυτότητα. Ήταν μια πολιτική δομή που όφειλε να κάνει επανάσταση και απαρνήθηκε αυτόν τον σκοπό· ήταν ένα εργατικό κόμμα και πλέον εκπροσωπεί την εύπορη μεσοαστική τάξη των πόλεων.
Ποικίλες εκλογικές αναμετρήσεις κατά τη διάρκεια του προηγούμενου χρόνου έδειξαν ότι η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία δεν ξέρει πώς να απευθυνθεί στα εκατομμύρια ψηφοφόρους-θύματα των ωμοτήτων του μεταβιομηχανικού κόσμου που προέκυψε από την παγκοσμιοποίηση. Σε αυτές τις μάζες των αναλώσιμων εργαζομένων, των μονίμως καθηλωμένων στον βασικό μισθό, των νεόπτωχων από τα προάστια, των αποκλεισμένων, των εξαναγκασμένων σε πρόωρη συνταξιοδότηση εν μέσω παραγωγικής ηλικίας, των νέων της επισφάλειας… Σε όλα αυτά τα κοινωνικά στρώματα που έπεσαν θύματα του νεοφιλελεύθερου σοκ. Και για τα οποία η σοσιαλδημοκρατία δεν φαίνεται να διαθέτει ούτε λόγο ούτε λύσεις.
Τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών του Ιουνίου 2009 αποκάλυψαν με χαρακτηριστικό τρόπο την τρέχουσα κατάρρευσή του. Η πλειονότητα των εν εξουσία σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων είδε τα ποσοστά τους να πέφτουν. Εξίσου έχασαν έδαφος και αυτά που βρίσκονταν στην αντιπολίτευση, ειδικά στη Γαλλία.
Δεν κατάφεραν να πείσουν τους ψηφοφόρους για την ικανότητά τους να αντιδράσουν στις κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις που προέκυψαν από την κρίση του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού. Αν απαιτούνταν ένα τεκμήριο για να καταδειχθεί πως οι Ευρωπαίοι σοσιαλιστές είναι ανίκανοι να προτείνουν μια πολιτική διαφορετική από εκείνη που δεσπόζει στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το πρόσφεραν ο Γκόρντον Μπράουν και ο Λουίς Χοσέ Ροντρίγκεθ Θαπατέρο όταν υποστήριξαν την υποψηφιότητα του υπερ-φιλελεύθερου Χοσέ Μανουέλ Ντουράο Μπαρόζο για την προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής : του τέταρτου ανθρώπου της Σύσκεψης Κορυφής των Αζορών – μαζί με τον Τζορτζ Μπους, τον Τόνι Μπλαιρ και τον Χοσέ Λουίς Αθνάρ – όπου αποφασίστηκε, τον Μάρτιο του 2003, η παράνομη εισβολή στο Ιράκ…
Το 2002, οι σοσιαλδημοκράτες κυβερνούσαν σε δεκαπέντε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή τη στιγμή, ενώ η χρηματοπιστωτική κρίση καταδεικνύει το ηθικό, κοινωνικό και οικολογικό αδιέξοδο του άκρατου νεοφιλελευθερισμού, δεν κυβερνούν παρά μόνο σε πέντε κράτη (Ισπανία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Πορτογαλία και Ηνωμένο Βασίλειο). Δεν κατάφεραν να επωφεληθούν από τον νεοφιλελεύθερο όλεθρο. Και οι κυβερνήσεις τριών από αυτές τις χώρες – Ελλάδα, Πορτογαλία, Ισπανία, έχοντας δεχτεί την επίθεση των χρηματοπιστωτικών αγορών και χτυπημένες από την « κρίση του δημοσίου χρέους » – θα βυθιστούν ακόμη πιο πολύ στην ανυποληψία και στην πτώση της δημοτικότητας όταν θα αρχίσουν να εφαρμόζουν, με σιδηρά χείρα, τα προγράμματα λιτότητας και τις αντιλαϊκές πολιτικές που απαιτούνται από τη λογική της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των μαντρόσκυλών της.
Η αποποίηση των ίδιων της των θεμελίων τής έχει γίνει συνήθεια. Είναι πολύς καιρός που η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία αποφάσισε να ενθαρρύνει τις ιδιωτικοποιήσεις, να περικόψει τους κρατικούς προϋπολογισμούς εις βάρος των πολιτών, να ανεχθεί τις ανισότητες, να προωθήσει την επιμήκυνση του ορίου ηλικίας για συνταξιοδότηση (στην Ισπανία, οι εν εξουσία σοσιαλιστές μόλις πρότειναν να αυξηθεί από τα 65 στα 67 έτη…) και να εξαρθρώσει τον δημόσιο τομέα, δίνοντας την ίδια στιγμή κίνητρα για τις συγχωνεύσεις και τις μονοπωλιακές συγκεντρώσεις των μεγα-επιχειρήσεων και κανακεύοντας τις τράπεζες. Χρόνια τώρα έχει αποδεχθεί, χωρίς τύψεις, τον προσηλυτισμό της στον νεοφιλελευθερισμό. Επαψε να θεωρεί προτεραιότητα ορισμένους από τους στόχους που ήταν κομμάτι του ιδεολογικού της DNA, όπως η πλήρης απασχόληση, η υπεράσπιση των κοινωνικών κατακτήσεων, η ανάπτυξη των υπηρεσιών προς τους πολίτες, το τέλος των ανισοτήτων, η εξάλειψη της φτώχειας.
Από τα μέσα του 19ου αιώνα και μέχρι τη δεκαετία του 1940, κάθε φορά που ο καπιταλισμός ξεπεταγόταν προκειμένου να μεταπλάσει την κοινωνία, οι σοσιαλδημοκράτες – σχεδόν πάντα υποβοηθούμενοι από τους αριστερούς και τα συνδικάτα – πρόσφεραν πρωτότυπες και προοδευτικές αποκρίσεις : καθολική ψήφος, δωρεάν υποχρεωτική παιδεία για όλους, δικαίωμα στην εργασία, δικαίωμα στην απεργία, κοινωνική ασφάλιση, κοινωνικό κράτος, κράτος πρόνοιας… Σήμερα, αυτό το απόθεμα πολιτικής φαντασίας μοιάζει να έχει εξαντληθεί.
Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία στερείται μιας νέας κοινωνικής ουτοπίας. Και δεν ξεχωρίζει πλέον από τους συντηρητικούς σχηματισμούς παρά μόνο στην ταχύτητα που επιβάλλει για την κατεδάφιση του κράτους πρόνοιας. Εκείνοι την θέλουν όσο πιο γρήγορα γίνεται· η σοσιαλδημοκρατία προτιμά πιο αργούς ρυθμούς…
Οι καιροί, βεβαιότατα, έχουν αλλάξει. Και στον νου αρκετών ψηφοφόρων της, συμπεριλαμβανομένων και αρκετών από τους λιγότερο προνομιούχους, υπερισχύει το πάθος της κατανάλωσης, καθώς και ο ατομιστικός πόθος να βυθιστούν στην αφθονία που υπόσχεται η γεμάτη πειρασμούς κοινωνία μας, να πλουτίσουν, να απολαύσουν χωρίς περιορισμούς και χωρίς να λερώσουν τη συνείδησή τους… Μπροστά σε αυτόν τον κυρίαρχο ηδονισμό, που αδιάκοπα προάγεται από τη διαφήμιση-προπαγάνδα και τα μέσα μαζικής παραπλάνησης, οι σοσιαλδημοκράτες ηγέτες δεν τολμούν πια να πάνε κόντρα στο ρεύμα. Φτάνουν μάλιστα στο σημείο να πείθουν τους εαυτούς τους πως δεν είναι οι καπιταλιστές που πλουτίζουν χάρη στις προσπάθειες των εργαζομένων αλλά οι φτωχοί που επωφελούνται από τους φόρους που πληρώνουν οι πλούσιοι…
Θεωρούν, όπως επιβεβαιώνει ο Ιταλός φιλόσοφος Ραφαέλε Σιμόνε, ότι «ο σοσιαλισμός δεν είναι εφικτός παρά μόνον όταν ο κατατρεγμός ξεπερνάει την ευσπλαχνία, τα βάσανα ξεπερνούν τις ευχαριστήσεις και όταν το χάος επιβάλλεται στις συγκροτημένες δομές».
Ίσως γι’ αυτόν τον λόγο, και προσπαθώντας να διαφοροποιηθεί, ένας νέος σοσιαλισμός του 21ου αιώνα ξαναγεννιέται σήμερα με περίσσια ισχύ και δημιουργικότητα σε πολλές χώρες της Νότιας Αμερικής (Βολιβία, Ισημερινός, Βενεζουέλα). Ενόσω στην Ευρώπη ηχούν πένθιμα οι καμπάνες για τη σοσιαλδημοκρατία.
"Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία"
του Ignacio Ramonet στη Le Μonde Diplomatique
Αναρτήσεις
Όλα τα σχόλια
